Gốc > KIẾN THỨC MỸ THUẬT >

MONALISA VẢ NHỮNG ĐIỂU BÍ ẨN

  
 
 
Mona Lisa, hay La Gioconda (La Joconde), là bức tranh sơn dầu nổi tiếng được thiên tài Leonardo de Vinci vẽ ở thế kỷ 16 trên gỗ của loại cây dương (poplar). Trong lịch sử hội họa, bức tranh Mona Lisa là một trong số ít tác phẩm được nghiên cứu và khảo sát kỹ lưỡng, nó trở thành thần thoại hóa và đã từng được sao chép lại. Bức tranh này hiện nay được treo tại bảo tàng Louvre, nước Pháp. Đây là một bức vẽ nửa chân dung một người đàn bà với cái nhìn chằm chằm, mang đến cho người xem một cảm giác dường như có một điều gì đó rất bí ẩn.
 
Tên gọi của bức tranh 

Tên gọi bức tranh Mona Lisa có xuất xứ từ cách gọi của Giorgio Vasari [2], là nhà viết tiểu sử về Leonardo de Vinci, và cuốn tiểu sử này được xuất bản sau khi Leonardo mất 31 năm. Trong bức tranh, Vasari nhận ra người em gái là cô Lisa Gherardini, là người vợ giàu có của thương gia Francesco del Giocondo ở Florence. Mona là một từ rút gọn của từ “cô gái, đức mẹ, hay thánh mẫu” (madonna), ở đây có thể hiểu theo nghĩa là “người yêu của tôi” hoặc “tiểu thư của tôi” (my lady), cũng tương tự như từ “Madam” trong tiếng Anh, vậy Mona Lisa còn có nghĩa là “Bà Lisa”. 

Trong khuôn mẫu tiếng Ý, dạng tắt của từ “madonna” thường được đánh vần là “Monna”, vì thế tên của bức tranh thỉnh thoảng viết là “Monna Lisa”. Cách viết này ít gặp trong tiếng Anh, nhưng lại thường được sử dụng nhiều hơn trong tiếng Rôman (Romance languages) 

Một tên gọi khác của bức tranh là La Gioconda, nghĩa là tiểu thư yểu điệu của ngài Giocondo. Trong tiếng Ý, từ “giocondo” thậm chí còn có nghĩa là “vui vẻ, vô tư, thư thái” (light-hearted) (tương đương với từ “vui tươi” trong tiếng Anh), vì vậy “giocondo” nghĩa là “tiểu thư vui vẻ, vô tư”, cũng như trong tiếng Pháp đó là từ “La Joconde”. 

Nhưng bắt đầu từ thế kỷ thứ 19, cả hai tên gọi Mona Lisa và La Gioconda được chính thức hóa như là tên gọi của bức tranh. Trước khi hai tên gọi này được chính thức, bức tranh đã được nhắc tới bởi các cụm từ mô tả khác nhau, ví dụ như “một tiểu thư nào đó ở vùng Florence” hoặc thậm chí bức tranh có tên gọi là “một cô gái điếm ẩn danh” ("a certain Florentine lady" and "a courtesan in a gauze veil."). 

2. LỊCH SỬ 

2.1. Từ thế kỷ thứ 16 

Leonardo bắt đầu vẽ bức Mona Lisa vào năm 1502 và theo như lời kể của Vasari thì bức tranh được hoàn thành sau bốn năm. Leonardo đã mang bức vẽ từ Ý sang Pháp vào năm 1516 khi vua François I mời ông đến ở tại Clos Lucé gần lâu lâu đài của mình ở Amboise. Nhà vua đã mua lại bức tranh này với giá là 4.000 écus và giữ lại tại Fontainebleau cho mãi đến đời vua Louis XIV. 

Đã từ lâu, người ta tranh luận rằng, sau khi Leonardo mất thì tấm bảng gỗ của bức vẽ này đã bị cắt bỏ bớt ở cả hai cạnh bên của nó. Bản copy với các cột dọc ở hai cạnh bên của bức tranh cho thấy chúng đã bị cắt bớt [Pic 1].
 
 
                     
Pic 1

Các cột này chỉ có thể nhìn thấy đầy đủ trên bản gốc. Tuy nhiên, một vài nhà viết sử về hội họa, ví dụ như Martin Kemp thì lại cho rằng bức vẽ không hề bị sửa chữa lại và các cột dọc này là được thêm vào bởi một hội đồng gồm 39 chuyên gia quốc tế có trách nhiệm trong việc kiểm tra bức tranh Mona Lisa. Bên dưới của tấm khung (mà hiện nay nó lắp vừa khít bức tranh Mona Lisa năm 1906) người ta đã khám phá ra những dấu hiệu phán đoán (reserve) để có thể khôi phục lại tất cả bốn cạnh của tấm bảng gỗ của bức tranh. Một dấu hiệu phán đoán là một phần gỗ trần được bao bọc xung quanh bởi thạch cao và được vẽ trên vài phần. Đó là các dấu hiệu xác thực, đó không phải là kết quả của việc bỏ đi lớp thạch cao hay bỏ đi chỗ đã vẽ, và điều đó được giải thích bởi hiện tượng một cạnh trồi lên mà xung quanh vẫn có thạch cao, tại đó có nét của chổi sơn trên vùng thạch cao. 

Vùng dấu hiệu này xấp xỉ 20 mm và nhô ra, nên bị gọt ở một vài chỗ để có thể cho vừa khít với khung tranh gỗ (chúng ta biết rằng, trong năm 1906, trong việc dựng khung tranh đã đòi hỏi bản thân cái khung phải được cắt gọt chứ không phải là bức tranh, do vậy, cái khung này có lẽ có từ sớm hơn nữa), tuy nhiên không có một luận chứng nào khác cho thấy bức tranh nàng Mona Lisa của Leonardo bị cắt gọt. Vậy các cột dọc ở trong bản copy đầu tiên phải là do các họa sỹ tự tạo ra hoặc các phiên bản copy nàng Mona Lisa (không rõ tác giả) ở các xưởng vẽ khác. Các đối tượng xung quanh các cạnh của bức họa vẽ trên gỗ cây dương này vẫn còn tồn tại những điều bí ẩn như chính bản thân bức họa đó. 

Các phiên bản khác 

Người ta đã phỏng đoán rằng Leonardo đã tạo ra nhiều phiên bản khác nhau của Mona Lisa. Những chủ nhân của các phiên bản đó, ví dụ như phiên bản Isleworth Mona Lisa [Pic 2], đã khẳng định đó mới là phiên bản gốc, mặc dù phần lớn các ý kiến là bác bỏ khẳng định này.

                              
                                                             Pic 2

Cũng khẳng định giống như thế đó là phiên bản Vernon (Vernon collection) [Pic 3].Một phiên bản khác đề vào năm 1616 và đượcDuke of Leeds công bố với Joshua Reynolds vào năm 1790 trong một lần trao đổi với bức tự chân dung của chính ReynoldsReynoldsđã nghĩ đó là một bức tranh thật mà hiện nay đã bị lãng quên và một bản copy ở Pháp là một chứng cứ. Mặc dù các phiên bản là sao chép lại, nhưng nó cũng có ích khi mà mầu sắc của phiên bản gốc bị nhạt hơn so với các bản sao chép hiện nay và các bản sao chép đó mang lại cảm giác “về bản gốc” như là “mới”. Các bản sao này hiện nay được quản lý bởi Phòng tranh Dulwich (Dulwich Picture Gallery). Thậm chí có bản copy bức tranh Mona Lias khỏa thân. Điều này dẫn đến sự phán đoán rằng các các phiên bản đó được sao chép từ chính bản gốc đã bị mất của Leonardo, mà đó là bản gốc vẽ nàng Lisa khỏa thân [Pic 4]).

2.2. Từ thế kỷ thứ 17 đến thế kỷ thứ 19 

Vua Louis XIV đã di chuyển bức tranh Mona Lisa đến lâu đài Versailles (Pháp). Sau cuộc cách mạng Pháp, nó đã được chuyển đến Louvre. Napoleon I đã từng mang nó tới phòng ngủ của mình ở lâu đài Tuileries và mãi sau này nó mới được quay trở lại Louvre. Trong thời gian chiến tranh Pháp và Phổ vào thời gian 1870 - 1871, bức tranh Mona Lisa đã được mang ra khỏi Louvre và cất giấu tại một lâu đài nào đó ở nước Pháp. 
Bức tranh Mona Lisa không được nhắc đến cho đến tận giữa thế kỷ thứ 19, khi xuất hiện các họa sỹ của trường phái tượng trưng(Symbolist) thì nó bắt đầu được đánh giá đúng mức và nó liên quan để những ý kiến của họ về sự huyền bí của người đàn bà có tên là Lisa (Mona Lisa). Nhà phê bình nghệ thuật Walter Pater, trong bài nghiên cứu về Leonardo, đã thể hiện quan điểm của mình bằng việc miêu tả bức tranh như là một kiểu hiện thân huyền thoại của một người đàn bà vĩnh cửu, người đàn bà mà “nhiều tuổi hơn cả những tấm đá mà bà đang ngồi lên” và là người đàn bà mà “đã chết rất nhiều lần và học được những bí mật của thế giới bên kia”. (Nguyên bản: The painting as a kind of mythic embodiment of eternal femininity, who is "older than the rocks among which she sits" and who "has been dead many times and learned the secrets of the grave".) 

2.3. Từ thế kỷ thứ 20 cho đến nay 

a) Vụ trộm bức tranh Mona Lisa (Xem thêm [4]
                               
 
Tên tuổi của bức tranh càng được vang dội khi nó bị mất trộm vào ngày 21 tháng 8 năm 1911. Sau đó một ngày, một nhà vẽ tranh tên là Louis Béroud đã đi bộ vào bảo tàng Louvre và đi đến phòng khách, nơi mà bức tranh Mona Lisa đã được trưng bày ở đó khoảng 5 năm. Tuy nhiên thay vì nhìn thấy bức tranh Mona Lisa ở vị trí thường lệ, ông chỉ nhìn thấy bốn miếng kẹp bằng sắt. 
Béroud đã liên lạc với ban chỉ huy an ninh, và những người bảo vệ thì vẫn cứ nghĩ rằng bức tranh đang được sử dụng với mục đích chụp lại. Vài giờ sau đó, Béroud kiểm tra lại khu vực quản lý bảo tàng và đã được xác nhận rằng bức tranh Mona Lisa không ở đó cùng với những nhà nhiếp ảnh. Bảo tàng Louvre lập tức được kiểm soát nghiêm ngặt trong vòng một tuần để nhờ đến sự giúp đỡ của cơ quan điều tra vụ trộm. 

Vào ngày 6 tháng 9, một nhà thơ mới có tên là Guillaume Apollinaire (Pháp), người đã một lần nói rằng bảo tàng Louvre đang bị “lụi tàn”, đã bị bắt giữ và tống giam vì bị nghi ngờ là kẻ trộm. Pablo Picasso là bạn của Guillaume Apollinaire cũng bị mang đi để thẩm vấn, nhưng cả hai người sau đó đều được thả. Cuối cùng, dường như người ta đã cho rằng bức tranh Mona Lisa sẽ bị mất vĩnh viễn. Nhưng hóa ra một người làm công tại bảo tàng Louvre có tên là Vincenzo Peruggia [Photo 1] đã lấy trộm bức tranh đó!. Peruggia đã đi vào trong tòa nhà của bảo tàng trong thời gian làm việc của mình, rồi ẩn mình trong kho chứa đồ quét dọn, và khi bảo tàng đóng cửa thì anh ta đi bộ ra ngoài cùng với bức tranh được giấu trong áo khoác của mình. Nhân cơ hội đó, một kẻ lợi dụng có tên là Eduardo de Valfierno đã liên kết với Yves Chaudron (Pháp) là kẻ chuyên giả mạo chữ ký hội họa để thực hiện những bản sao chép bức tranh và vì thế anh ta có thể bán chúng như là bản gốc bị mất. Eduardo de Valfierno cũng không cần bản gốc cho trò lừa đảo của mình nên anh ta cũng chưa từng liên lạc với Peruggia (sau khi đã lấy trộm bức tranh). Lại nói về Vincenzo Peruggia, sau khi cất giấu bức tranh được khoảng hai năm trong căn hộ của mình, Peruggia đã không thể kiên nhẫn được nữa và đã bị bắt khi trong khi anh ta đang cố gắng tìm cách bán nó cho một người buôn tranh ở Florence (Ý) với mục đích để cho bức tranh trở về đất nước Ý, và cuối cùng, tất nhiên là bức tranh trở lại bảng tàng Louvre (Pháp) và lúc đó là vào năm 1913. 

b) Trong thời gian chiến tranh thế giới lần thứ 2 

Trong đại chiến II, một lần nữa bức tranh đã được mang đi khỏi Louvre và được bảo vệ, lần đầu nó được cất giữ ở Chateau Amboise, lần thứ hai, nó được cất giữ ở tu viện Loc-Dieu và lần cuối cùng, nó được cất giữ ở bảo tàng Ingres ở Montauban. 

Trong năm 1956, một phần bên dưới của bức tranh đã bị hư hỏng bởi một người nào đó đã làm rơi nước axit vào. Ngày 30 tháng 12 cùng năm đó, Ugo Ungaza Villegas là một thanh niên người Bolovia đã ném đá vào bức tranh và cũng không tránh khỏi việc gây ra hư hỏng cho bức tranh. Kết quả là có những vết nhuốm bẩn trên bức tranh ở gần chỗ khuỷu tay áo của Mona Lisa. Hiện nay, bức tranh đã được phủ một lớp kính bảo vệ và tự hồi phục đặc biệt. 

Từ ngày 14, tháng 12 năm 1962 đến tháng 3 năm 1963, chính phủ Pháp đã gửi bức tranh sang Mỹ để triển lãm tại thành phố New York và Washington D.C. Trong năm 1974, bức tranh được trưng bầy ở Tokyo và Moscow trước khi nó trở về Louvre, nước Pháp. 

Thời kỳ 1962 - 1963, bức tranh đã được đánh giá bảo hiểm lên tới 100 triệu USD Mỹ. Theo ghi chép về kỷ lục Guinness thì điều này đã làm cho bức tranh Mona Lisa có giá trị lớn chưa từng thấy bao giờ trong lịch sử bảo hiểm. Bức tranh Mona Lisa hiện giờ đã có giá trị (tính theo giá đô la Mỹ tại thời điểm tương ứng) vượt trội hơn cả bức tranh chân dung Adele Bloch-Bauer I [Pic 5] cũng cực kỳ nổi tiếng của Gustav Klimt, mà bức tranh này đã từng được bán vào ngày 19 tháng 6 năm 2006 với giá là 135 triệu đô la Mỹ (khoảng 73 triệu bảng Anh). Mặc dù bức tranh chân dung Adele Bloch-Bauer I có giá trị cao hơn giá trị bảo hiểm của bức tranh nửa chân dungMona Lisa, nhưng sự so sánh này là không tính đến sự chênh lệch về giá do lạm phát - 100 triệu đô la Mỹ năm 1962 tính ra là khoảng xấp xỉ 670 triệu đô la Mỹ vào năm 2006 (theo chỉ số tiêu dùng ở Mỹ).
 

                                           
                                                                     Pic 5

Trong năm 2004, các chuyên gia của Hội đồng nghiên cứu quốc gia Canada đã chỉ ra được cơ chế quét hồng ngoại ba chiều cho bức tranh. Bởi vì có sự ô xi hóa của lớp sơn dầu trên bức tranh nên việc quan sát chi tiết bức tranh là rất khó khăn. Mãi sau này, dữ liệu từ máy quét và bức ảnh chiếu hồng ngoại (được sử dụng bởi Bruno Mottin, là một chuyên viên của “Trung tâm Nghiên cứu và Phục chế” của hệ thống bảo tàng Pháp) đã đưa ra một cuộc tranh cãi về cái áo mà nàng Mona Lisa đang mặc, nó rất mỏng và trong suốt, nó che đậy vẻ mệt mỏi của Lisa, cái áo mỏng này gọi được là guarnello, đó là kiểu áo phổ biến thời bấy giờ dành cho những người đàn bà đang có thai hoặc vừa mới sinh con xong. Một cái guarnello tương tự có thể nhìn thấy trong bức tranh chân dung Smeralda Brandini (Portrait of Smeralda Brandini - 1470 [Pic 6]) của họa sỹ Sandro Botticelli, mô tả một người đàn bà đang có chửa (hiện đang được trưng bầy tại hai bảo tàng Victoria và Albert ở London). Hơn nữa, bức ảnh hồng ngoại đã bộc lộ ra mái tóc của Mona Lisa không phải là được thả xuống một cách tự do, mà có vẻ như là được quẩn ở lên trên đầu ở phía sau, và có dạng mũ trùm (mũ bonnet) hoặc được cuộn thành búi và được phủ bởi tấm khăn voan. Ở thế kỷ thứ 16, việc thả tóc tự do xuống dưới vai là một thói quen lệ thường của những người phụ nữ trẻ chưa có gia đình hoặc những cô gái điếm. Vậy những dấu hiệu về mái tóc búi lên trên và cái áo cánh mỏng -guarnello của Mona Lisa là phù hợp với tình trạng của nàng Lisa trong thực tế là đã có chồng.
 
 
                                            
                                                                             Pic 6

Các nhà nghiên cứu thậm chí còn sử dụng dữ liệu để khám phá các thông tin chi tiết hơn nữa về kỹ thuật được sử dụng để mô tả bức tranh và điều đó sẽ làm giảm đi chút ít giá trị của bức tranh nếu như các kỹ thuật bảo quản bức tranh còn tiếp tục được sử dụng. 

Vào ngày 6 tháng 4 năm 2005 - theo nhiệm kỳ của ủy viên ban Bảo quản, đang được ghi chép và phân tích - bức tranh được chuyển dời tới một phòng mới nhưng vẫn bên trong bảo tàng Louvre. Nó được trưng bầy với mục đích xây dựng, nó được bao quanh bởi một hàng rào có điều khiển về môi trường và tất cả ở trong một lớp kính chống đạn. Bức tranh Mona Lisa đã được thực hiện sự quan sát của khoa học và đã được thử bởi camera hồng ngoại cho thấy: Lisa đội một cái mũ bonnet và mái tóc được chải chau chuốt (có một vài thứ mà Leonardo đã thay đổi trong ý nghĩ của mình sau khi đã vẽ gần xong bức Mona Lisa). (xem thêm [5] và [6]


3. SỰ NHẬN RA MẪU (MODEL) CỦA BỨC TRANH MONA LISA 

3.1. Nàng Lisa Gherardini 

Vasari, nhà viết tiểu sử của Leonardo, đã nhận ra đối tượng của bức tranh là người vợ của một người rất nổi bật trong xã hội, đó làFrancesco del Giocondo, một nhà buôn tơ của vùng Florence nước Ý. Cho đến tận bây giờ, rất ít người biết thông tin về người vợ thứ ba của ông, đó là cô Lisa Gherardini, ngoại trừ là việc cô ấy sinh năm 1479, lớn lên trong một gia đình thuộc làng Vignamaggio ở Tuscany và sau đó cưới Giocondo vào năm 1495. 
Trong năm 2004, một học giả người Ý có tên là Giuseppe Pallanti đã xuất bản một quyển sách có tên là “Monna Lisa, Mulier Ingenua” (nghĩa của từng từ là "Mona Lisa: Người đàn bà thực sự”, được xuất bản tại Anh bên dưới tiêu đề là “Sự khám phá Mona Lisa: Nhận dạng đúng mẫu người để vẽ của Leonardo” (Mona Lisa Revealed: The True Identity of Leonardo's Model). Quyển sách đã tổng hợp những bằng chứng nhờ sự nhận dạng theo cách truyền thống để kết luận rằng mẫu vẽ Mona Lisa chính là cô Lisa Gherardini. Theo Pallanti, các bằng chứng đã chỉ ra rằng cha của Leonardo là bạn của Giocondo. “Bức chân dung Mona Lisa, được hoàn thiện khi Lisa Gherardini khoảng 24 tuổi, và trong việc đáp lễ với các bạn của mình, chắc chắn rằng, tự cha của Leonardo đã ủy quyền cho Leonardo vẽ bức họa đó, và Leonardo biết rằng phải hoàn thành bức họa, vì ít nhất đây là một cơ hội có mẫu để vẽ trong số các cơ hội gặp các mẫu khác”. Pallanti đã phát hiện ra rằng Lisa và Francesco đã có năm đứa trẻ và cô Lisa thì sống thọ lâu hơn chồng mình. Đầu năm 2007, Pallanti đã tìm thấy trong sổ ghi chép của nhà thờ ở Florence các ghi chú về những người đã mất rằng: “Vợ của ngài Giocondo ở Francesco, mất ngày 15 tháng 7 năm 1542, và an táng tại Sant'Orsola." Thậm chí trong tháng giêng năm 2007, nhà phả hệ học Domenico Savini đã nhận ra các công chúa Natalia và Irina Strozzi là dòng dõi của Lisa Gherardini. (Xem thêm[7]). 
Vào tháng 9 năm 2006, chuyên viên Bruno Mottin đã tranh luận rằng cái áo cánh mỏng mà thời bấy giờ gọi là guarnello (xem phần trên) đã được ông nghiên cứu bằng việc sử dụng dữ liệu quét ảnh vào năm 2004 và dữ liệu này đã đưa ra giả thuyết rằng bức tranh đã được đề nghị vẽ trong khoảng năm 1503 và để kỷ niệm ngày mà cô Lisa sinh đứa con trai thứ hai. 

3.2. Các giả thuyết khác 

Vasari đã viết về bức chân dung và miêu tả nó mà không cần phải nhìn thấy nó; bức vẽ rõ ràng là được thực hiện trong thời của Vasari. Vì thế, những sự thay đổi khác nhau của cô em gái đương nhiên được Vasari biết rõ. Trong những năm cuối đời mình, Leonardo đã nói về bức chân dung rằng: “(bức chân dung là) của một người đàn bà nào đó ở Florence được thực hiện từ điều kỳ diệu của cuộc đờiGiuliano de' Medici” (Nguyên bản: Leonardo spoke of a portrait: "of a certain Florentine lady done from life at the request of the magnificent Giuliano de' Medici.", xem thêm về Giuliano de' Medici trong [8]). Không có mối liên hệ nào giữa Lisa Gherardini và Giuliano de' Medici, nhưng lời chú thích có thể ngụ ý tới bức chân dung của một trong hai người đàn bà được diễn tả bởi Leonardo. Sau này, một người ẩn danh đã tuyên bố rằng có sự nhập nhằng (confusion) khi bức tranh đã liên kết Mona Lisa với hình ảnh của Francesco del Giocondo - có lẽ nguồn gốc của ý kiến tranh luận này là: có một quan điểm khác cho rằng bức họa chính là chân dung của một người đàn ông.

                                               
                                                                     Pic 7
Tiến sỹ Lillian Schwartz ở phòng nghiên cứu Bell thì lại cho rằng Mona Lisa thực sự là bức chân dung tự họa của Leonardo. Bà cung cấp giả thuyết này nhờ vào kết quả của sự phân tích bằng kỹ thuật số về các đặc trưng của bề mặt trên gương mặt Leonardo và đó là một cách vẽ độc đáo. Khi sử dụng máy tính để lật mặt (flipping) bức tự chân dung tự họa của Leonardo và sau đó trộn với hình ảnh của Mona Lisa thì các đặc trưng của phần bề mặt của hai gương mặt cân bằng nhau một cách hoàn hảo ([Pic 7] và xem thêm [9]). Những người chỉ trích lập luận này đã đưa ra giả định rằng sự tương tự của hai bức chân dung là do cùng một người vẽ, cho nên hiển nhiên là có cùng một kiểu dáng kích cỡ (style). Hơn nữa, bức họa mà bà dựa vào nó để so sánh có thể không phải là bức tự họa. Nhà văn tiểu luận Serge Bramly, trong bài viết của mình về tiểu sử Leonardo, đã thảo luận về một khả năng đó là: Bức chân dung này miêu tả bà mẹ Caterina của Leonardo. Điều này có thể là lý do giải thích sự tương tự giữa Leonardo và đối tượng trong bức tranh, mà tiến sỹLillian Schwartz đã quan sát thấy, và giải thích được tại sao Leonardo luôn luôn mang bức tranh bên cạnh mình ở bất kỳ nơi nào, khi ông đi du lịch và cho đến tận lúc ông chết. 
Các nhà sử học về hội họa thậm chí còn đưa ra giả thuyết rằng Mona Lisa chỉ có thể là trường hợp (resemble) của Leonardo trong một sự tình cờ: như là một họa sỹ có một sự cao hứng với khuôn mẫu của con người, Leonardo có thể đã dành một thời gian cho một quyết định độc đáo trong việc nghiên cứu và vẽ gương mặt của con người, và một gương mặt mà nó ảnh hưởng rất nhiều đến Leonardo đó là chính là bản thân gương mặt của ông, và việc tạo ra nó phần nhiều là phải dựa vào kinh nghiệm tự họa các đặc trưng của bản thân gương mặt mình. Sự tương tự về các đặc trưng của nhân vật được miêu tả trong các bức họa, ví dụ như bức họa Mona Lisa và bức họaSt. John the Baptist [Pic 8] có thể là kết quả từ sự liên quan mật thiết với những đặc trưng trên chính gương mặt của Leonardo. 
 
                                                    
                                              
                                                                     Pic 8

Tiến sỹ Henry Pulitzer, là một chuyên gia hội họa, thì đưa ra giả thuyết rằng có thể bức họa chính là Constanza d'Avalos, là nữ công tước của Francavilla, là người đỡ đầu của Leonardo và cũng là người tình (mistress) của Giuliano de Medici. Nữ công tước D'Avalos, một cách trùng hợp, lại có nick name là “La Gioconda”.
 
 

                                                                                 Pic 9a+9b
Bà Maike Vogt-Lüerssen tranh luận rằng người đàn bà phía sau nụ cười nổi tiếng đó chính là Isabella of Aragon, là một nữ công tước của Milan. Leonardo đã từng là một họa sỹ “tán tỉnh” nữ công tước này trong vòng 11 năm. Bà Vogt-Lüerssen tin rằng cái mẫu váy đầm mầu xanh lá cây đậm của Mona Lisa biểu thị rằng Lisa là một thành viên trong ngôi nhà của Sforza. Giả thuyết của bà đó cho rằng: Mona Lisa là chân dung của một nữ công tước đầu tiên của Milan, và bức chân dung này được vẽ vào mùa xuân hoặc mùa hè năm 1489 (chứ không phải là vào năm 1503). Giả thuyết này được hỗ trợ bằng một bức chân dung khác của Isabella of Aragon, được vẽ bởi Raphael [Pic 9a+9b], (Tại phòng tranh Doria Pamphilj , Rome). 
4. PHÂN TÍCH TRÊN PHƯƠNG DIỆN THẨM MỸ HỌC (Aesthetics)


                 
Leonardo đã sử dụng một phác thảo hình chóp để thay vào đó một người đàn bà đơn giản và êm ả trong không gian của bức họa. Hai bàn tay của cô gái bắt qua nhau, được vẽ ở góc phía trước của hình chóp. Bầu ngực căng, cổ và gương mặt của nàng bừng sáng và trong cùng một độ sáng dịu dàng như đôi bàn tay. Độ sáng thay đổi trên gương mặt sống động được đặc tả bởi các mặt cầu và các hình tròn (kỹ thuật vẽ sử dụng hình học). Leonardo đã tham khảo một công thức đơn giản về dáng vẻ cho tư thế ngồi của người phụ nữ trong tranh: Hình ảnh của tư thế ngồi của một cô gái được vẽ trải rộng ra tại một thời điểm. Ông đã điều chỉnh một cách hiệu quả công thức này với mục đích tạo ra một ấn tượng của thị giác về khoảng cách giữa cô gái và người xem tranh. Bí quyết của hội họa chính là các thành phần ngăn cách được vẽ giữa Mona Lisa và chúng ta. Người đàn bà trong tranh ngồi thẳng người với hai cánh tay gập vào nhau thậm chí bộc lộ dáng vẻ kín đáo. Chỉ duy nhất cái nhìn chằm chằm là bất động trước người ngắm tranh và dường như kích thích người xem tranh tham gia vào một sự liên lạc, mà sự liên lạc này diễn ra ở trong im lặng!. Bởi vì khuôn mặt rực sáng ở trên một thân hình “thực tế” với rất nhiều sự thay đổi phong phú của các phần tử tối mầu (tóc, mạng che mỏng, bóng), nên sự thu hút của người quan sát tới gương mặt của Mona Lisa thậm chí được mang đến trong một phạm vi rộng hơn. Do đó, bố cục của bức tranh gợi lên một ảnh hưởng mơ hồ: chúng ta bị thu hút bởi người đàn bà huyền bí này, nhưng vẫn phải giữ lại ở một khoảng cách nhất định, vì đó là một người đàn bà như đang che giấu một điều gì bí mật. 
Không có một biểu lộ nào thể hiện sự đối thoại về tình dục (intimate) giữa người đàn bà và người quan sát, như trong trường hợp bức chân dung Baldassare Castiglione (Louvre) được vẽ bởi Raphael (xem bức tranh thứ 3 trong hình dưới) sau bức chân dung Mona Lisa khoảng mười năm, và nó bị ảnh hưởng (mà không tranh cãi được) bởi bức chân dung của Leonardo.
 

 
 
Một trong những bức chân dung đầu tiên (xem bức tranh thứ 2 trong hình trên), Leonardo vẽ một cô gái trước một phong cảnh ảo. Đó là một người đàn bà bí ẩn trong một tư thế sống động, xuất hiện trong một hành lang mở với các cột đá ở hai bên cạnh. Phía sau lưng cô gái là một phong cảnh mênh mông với những dãy núi lạnh lẽo xa dần. Những con đường quanh co và chiếc cầu mờ ảo mang lại một sự biểu thị nhẹ nhàng về sự hiện diện của con người.
 

 
 
Các đường cong trên tóc và trên quần áo (được tạo ra thông qua cách vẽ với sắc thái hòa vào nhau) được nổi bật trong những thung lũng nhấp nhô và những dòng sông phía sau cô gái. Các đường vẽ phác mờ mờ, dáng vẻ yêu kiều của cô gái, sự tương phản của ánh sáng và bóng tối gây ra sự xúc động, và tất cả cảm giác êm ả được đặc tả bởi phong cách của Leonardo. Bởi vì Leonardo đã biểu thị thành công sự đồng bộ giữa cô gái và phong cảnh, nên đã có sự tranh cãi rằng liệu Mona Lisa nên được coi là bức chân dung nghệ thuật hơn hay chỉ là bức vẽ một người đàn bà bình thường thật sự. Cảm nhận về sự hài hòa một cách toàn diện đã đạt được trong bức tranh - nhất là nụ cười e thẹn không thể chối cãi được của cô gái - phản ánh ý tưởng của Leonardo về sự kết nối giữa con người và tự nhiên, và việc sáng tạo ra bức tranh tranh này đã ghi nhận trí tưởng tượng và sự thiên tài của Leonardo.
 

                
 
 
 
                
 
 
Nụ cười cười của Mona Lisa là một chủ đề được nhắc lại rất nhiều lần - với các thay đổi khác nhau - trong sự giải thích về nó. Sigmund Freud đã giải thích rằng “nụ cười” là dấu hiệu thu hút Leonardo khi ông nghĩ đến người mẹ thân yêu của mình, một số khác thì mô tả nó như một biểu thị về sự ngây thơ, trong trắng và hấp dẫn. Nhiều nhà nghiên cứu đã nỗ lực giải thích tại sao nụ cười lại mang đến cho mọi người những cảm nhận khác nhau. Các giải thích trong phạm vi của các giả thuyết khoa học về tâm tư tình cảm con người thì cho rằng đó là do con người tò mò muốn nhận dạng và phỏng đoán về các cảm giác của Mona Lisa. Giáo sư Margaret Livingstone ở trường đại học Harvard đã thảo luận rằng nụ cười hầu như được vẽ trong một tần số thấp của không gian (in low spatial frequencies), và thậm chí có thể nhìn tốt nhất từ một khoảng cách hay một phạm vi nhất định. (Xem thêm [10]). Do đó, lấy ví dụ, khi để ý đến cả đôi mắt của chân dung thì nụ cười có nhiều sự thu hút hơn là khi chỉ nhìn vào miệng của chân dung đó.
 
 
          
 

Christopher Tyler và Leonid Kontsevich của Viện Smith-Kettlewell ở San Francisco thì tin rằng sự thay đổi tự nhiên của nụ cười được gây ra bởi các mức độ “nhiễu ngẫu nhiên” khác nhau của hệ thống thị giác của con người (variable levels of random noise in human visual system), (Xem thêm [11]). Các giáo sư Dina Goldin, Adjunct tại trường đại học Brown đã thảo luận rằng bí mật nằm ở trong vị trí động lực của cơ mặt của Mona Lisa, đó là nơi mà đôi mắt sinh động có cử động vô thức và kéo thành nụ cười của Lisa; đó là kết quả của một động lực khác thường trên gương mặt mà nó hiện ra sự huyền ảo, vào ngay lúc đó sẽ xuất hiện cảm xúc mạnh mẽ của người xem bức chân dung. (Xem thêm [12]).
 
 
 
 
Cuối năm 2005, các nhà nghiên cứu người Hà Lan của trường đại học Amsterdam đã “chạy” hình ảnh của bức tranh thông qua một phần mềm máy tính có tên là “Nhận dạng cảm xúc” được phát triển với sự cộng tác của trường đại học Illinois ở Urbana-Champaign. Phần mềm đã tìm thấy nụ cười của Mona Lisa chứa 83% hạnh phúc, 9% chán ghét, 6% sợ hãi, 2% giận dữ và dưới 1% trung tính (tức là dưới 1% không có biểu hiện gì), và không có điều gì thú vị!!. Công việc này tốt hơn một sự phân tích tỷ mỷ, vì nó là một thử nghiệm để đưa ra một giải thích dựa vào kỹ thuật mới. Trong thử nghiệm này, họ đã sử dụng mười gương mặt của mười người phụ nữ vùng Địa trung hải để tạo ra một hình ảnh kết hợp biểu thị sự trung tính. Các nhà nghiên cứu sau đó đã so sánh với hình ảnh kết hợp với gương mặt Mona Lisa. Họ sử dụng một lưới để phân rã nụ cười thành những phân chia nhỏ hơn, rồi kiểm tra đối với 6 cảm xúc: hạnh phúc, ngạc nhiên, giận dữ, căm phẫn, sợ hãi và buồn rầu. (Xem thêm [13]
Thậm chí đáng chú ý là Mona Lisa không có tý tóc nào - chỉ có lông mày và lông mi. Vài nhà nghiên cứu quả quyết rằng một sự phổ biến trong thời kỳ đó là những người đàn bà quý phái thường nhổ hết tóc, bởi vì họ bị xem là xấu xí. Hơn nữa, còn có thêm lập luận giả định rằng Leonardo vẫn chưa kết thúc bức tranh này, trong số hầu hết các bức tranh mà ông đã vẽ xong. Như một người cầu toàn, Leonardo luôn cố gắng tiến từng bước xa hơn trong việc cải tiến kỹ thuật của mình. Hơn nữa, những người đàn bà khác trong thời gian đó được vẽ chân dung thì có lông mày (còn bức tranh Mona Lisa này thì chưa vẽ xong vì đang được cân nhắc)!! 
Bức tranh Mona Lisa đã từng được phục chế nhiều lần; Các kiểm tra bằng kỹ thuật quét bằng tia x-quang đã chỉ ra rằng có ba phiên bản của Mona Lisa ẩn chứa trong phiên bản hiện nay. Tấm gỗ dương mỏng (bức tranh) đang có dấu hiệu của sự hư hỏng với tỷ lệ cao hơn so với trước đây, nguyên nhân liên quan từ người phụ trách bảo tàng về tương lai của bức tranh. 


THÔNG TIN THÊM 

Nhật bản đã quan tâm đến việc nghiên cứu về “Giả lập tiếng nói của Mona Lisa” (Mona Lisa's Voice Simulated - Xem [14]). Nụ cười của nàng Lisa luôn là một điều bí ẩn. Tuy nhiên, từ kết quả của công trình phục chế giọng nói của Mona Lisa và danh hoạ Leonardo Da Vinci, do chuyên gia âm học hàng đầu của Nhật Bản thực hiện, chúng ta có thể nghe được âm thanh từ nụ cười ấy chính xác đến 90%. 

Và âm thanh của nụ cười ấy (xem [15]) đã được ghi lại là: “Tôi là Mona Lisa. Danh tính của tôi vẫn còn chìm trong bức màn bí ẩn”. Và thậm chí còn nói dài hơn nữa: (xem [16]“Tôi là Mona Lisa. Tên thật của tôi giấu trong sự bí ẩn. Vài người nói tôi là Isabella D’Este - mẹ của Da Vinci. Thậm chí số khác nói tôi chính là hiện thân của Da Vinci. Điều duy nhất tôi có thể nói: Tôi là người đàn bà được yêu quí nhất thế giới .Và là người có nụ cười bí ẩn nhất.” 

(Nguyên bản (trong [14]): "My name is Mona Lisa," she says, according to the Japanese subtitles. "My real identity is enveloped in mystery. Some say I am Mary of Magdala, Giacondo's wife, Isabela d'Este or the mother of Leonardo da Vinci. And some say that I am Leonardo himself," she adds. "The one thing all say," her message concludes, "is that I am the most loved woman in the world, the one with the smile full of mystery." ) 

Những công trình nghiên cứu nghệ thuật mới trên thế giới đã chứng tỏ một điều không thể phủ nhận được về tính quảng bá rộng rãi của bức tranh Mona Lisa. Đến mức độ, sự nổi tiếng của bức tranh đã khiến cho nhóm Dadaists và Surrealists thường tạo ra các sửa đổi và biếm họa. Trong năm 1919, Marcel Duchamp, một trong những họa sỹ có uy tín của nhóm Dadaists đã tạo là một Mona Lisa hết sức khôi hài bằng việc tô điểm vào bức tranh một bộ râu mép mà bộ râu mép này lại có dạng “râu dê”, và thêm vào một tựa đề khiếm nhã cho bức tranh, đó là L.H.O.O.Q, khi đọc nó lên trong phiên âm tiếng Pháp thì nghĩa là "Elle a chaud au cue" (dịch là “Cô ta là một người rất gợi tình” ("she has a hot ass") ^_^ và ngụ ý nói rằng người đàn bà trong bức tranh rất kích thích về tình dục và sẽ sẵn sàng cho điều đó). Điều này gây ra sự chú ý như một trò đùa cợt, vì viện cớ rằng Leonardo là một người đồng tính luyến ái. (xem thêm [17]). Nhưng cũng thật buồn cười vì theo như Rhonda R. Shearer nhận định thì bức họa sao chép và bị sửa đổi này là một sự phản ánh không thể chối cãi được về một phần gương mặt của chính tác giả tạo ra nó là Marcel Duchamp (Xem thêm [18])
 
 
 
 

 Tiết lộ 25 bí mật mới nhất về Mona Lisa 


Những bức hình mới chụp đã làm hé lộ 25 điều chưa từng biết về nàng Mona Lisa, bao gồm bằng chứng cho thấy Leonardo da Vinci có vẽ lông mày cho nàng, giải quyết một tranh cãi từ lâu là người đẹp không có lông mày. 

Các hình ảnh nằm trong cuộc triển lãm Mona Lisa Secrets Revealed, là kết quả cuộc nghiên cứ mới nhất của kỹ sư Pascal Cotte người Pháp, và hiện được trưng bày tại Trung tâm Metreon, San Francisco, Mỹ. 

Cotte, người sáng lập ra Viện công nghệ Lumiere, đã scan bức tranh bằng máy ảnh Multi-spectral 240-megapixel do ông tự thiết kế, trong đó sử dụng 13 dải sóng từ tia tử ngoại cho tới hồng ngoại. Các bức ảnh chụp được đã bóc dần những lớp sơn màu và sự biến đổi của hàng thế kỷ, làm hé lộ tia sáng về quá trình danh họa đưa người đẹp vào trong tranh. 

"Khuôn mặt của Mona Lisa trở nên to hơn một chút và nụ cười thì khác, đôi mắt cũng khác", Cotte nói. "Nụ cười trông có vẻ nổi bật hơn cả". 

Bức ảnh cận cảnh về đôi mắt trái của Mona Lisa làm lộ ra một nét bút lông trên vùng lông mày của nàng. "Tôi là một kỹ sư và một nhà khoa học, vì vậy đối với tôi mọi thứ phải logic. Và hoàn toàn phi logic khi Mona Lisa lại không có lông mày hay lông mi", Cotte nói. "Tôi đã phát hiện thấy một sợi lông mày". 

Một câu hỏi hóc búa khác nữa là vị trí của cánh tay phải, nằm ngang dưới bụng nàng. Đây là lần đầu tiên có một họa sĩ đặt cánh tay và cổ tay của người mẫu ở vị trí như vậy. Mặc dù các họa sĩ khác không hiểu dụng ý của da Vinci, nhưng họ vẫn bắt chước. 

Cotte phát hiện thấy màu vẽ ở ngay dưới cổ tay phải hoàn toàn khớp với màu lớp vải phủ đầu gối nàng. Vì vậy điều này hoàn toàn có nghĩa: cánh tay và cổ tay nàng đỡ một tấm chăn. 

"Cổ của cánh tay phải ở ngay trên bụng. Nhưng nếu bạn nhìn kỹ trong ánh sáng hồng ngoại, bạn sẽ hiểu rằng nàng đã đỡ một tấm chăn phủ bằng cổ tay mình", Cotte nói. 

Các bức ảnh hồng ngoại còn tiết lộ những nét vẽ mở đầu của họa sĩ nằm ở tận dưới các lớp sơn màu, điều này cho thấy người đàn ông thời Phục hưng này cũng là một con người. "Nếu bạn nhìn vào bàn tay trái sẽ thấy vị trí đầu tiên của một ngón tay, nhưng sau đó ông đã đổi thành vị trí khác", Cotte nói. "Kể cả Leonardo da Vinci cũng đã do dự khi vẽ". 

Những tiết lộ khác bao gồm: 

* Dải đăng ten trên váy của Mona Lisa 
* Sự trong suốt của mạng che mặt cho thấy họa sĩ đầu tiên vẽ một phong cảnh, sau đó đã sử dụng kỹ thuật vẽ trong suốt để đắp tấm mạng che mặt lên đó. 
* Sự thay đổi trong vị trí của ngón trỏ và ngón giữa của tay trái. 
* Khuỷu tay bị sửa do bị một hòn đá ném vào, vào năm 1956. 
* Tấm chăn phủ đầu gối Mona Lisa cũng phủ lên bụng. 
* Ngón tay trái chưa được hoàn thiện hết. 
* Một vết bẩn tình cờ ở trên góc mắt và cằm, đi ngược quan điểm rằng Mona Lisa bị ốm. 
* Mona Lisa được vẽ trên tấm bảng gỗ dương chưa mài nhẵn, ngược lại với các phỏng đoán. 

Trong bức hình lớn hơn, Cotte cho biết ông đã đứng lùi lại và nhìn vào bức ảnh hồng ngoại được phóng to của nàng Mona Lisa, khi đó vẻ đẹp và sự bí ẩn của nàng nổi bật lên rõ nét. 

"Nếu bạn đứng trước một hình ảnh to lớn của Mona Lisa, bạn sẽ hiểu tức thì vì sao nàng lại nổi tiếng như vậy. Đó là thứ mà bạn phải nhìn tận mắt", Cotte nói. 

Theo Livescience

Nhắn tin cho tác giả
Nguyễn Tiến Nam @ 22:51 28/06/2009
Số lượt xem: 1440
Số lượt thích: 0 người
 
Gửi ý kiến